بازی هندبال یکی از سریع ترین و پرهیجان ترین مسابقات ورزشی است. هماهنگی، تکنیک های خلاقانه، تعامل تاکتیکی و تنوع در کنار یک روحیهٔ خوب تیمی از جمله خصوصیات این رشته است. هندبال یک ورزش گروهی پویا و پر برخورد محسوب می شود؛ اما بر اصول بازی جوانمردانه استوار است. آموزش هندبال در مدارس به دنبال تحقّق پیام تفریح، لذّت و سلامت تدوین شده است. با این تفکر، برنامهٔ آموزشی حاضر به آموزش مهارت های پایه بازی هندبال در فضایی شاد می پردازد. امید است این برنامه با رعایت نکاتی که ارائه می دهد، بتواند نگرشی نو نسبت به هندبال را پیش روی دانش آموزان قرار دهد و با ایجاد فرصت های تربیتی و آموزشی مناسب، اهداف زیر را در خصوص آنها محقق سازد:

• کمک به حفظ و ارتقای سلامت و تندرستی در دانش آموزان؛
• کمک به کسب صلاحیت های اساسی بین دانش آموزان، مانند: کارگروهی، مسئولیت پذیری، احترام به قوانین، احترام به مربی و داور، گذشت، شجاعت و بازی جوانمردانه … ؛
• ایجاد فضای شاد و نشاط آور و انجام رقابت های سالم مدرسه ای؛
• اجرای بازی هندبال و آموزش مقرّرات آن؛
• کسب تجربیات مناسب در رشتهٔ هندبال به طوری که در دانش آموزان زمینهٔ یادگیری تخصصی را فراهم آورد؛
• علاقه مندی به ورزش هندبال و پرکردن مناسب اوقات فراغت.

قبل از آموزش، امکانات زیر را آماده کنید:

• زمین هندبال با خط کشی فضای مناسب زمین به ابعاد 40*20 در صورت محدودیت فضا، یک نیمهٔ زمین کفایت می کند.
• دو دروازهٔ هندبال به ابعاد 3*2 متر که پایه های آن در زمین نصب شده باشد.
• توپ سایز 2 هندبال
• سایر لوازم آموزشی (مخروط های پلاستیکی، پرچم، کاور ورزشی، تلمبهٔ باد و …)

زمین هندبال

یادآوری: در صورت نداشتن فضای کافی برای ترسیم زمین هندبال، پیشنهاد می شود به جای کوچک تر کردن ابعاد، از یک نیمهٔ زمین قانونی برای آموزش و بازی استفاده کنید.

دروازه های هندبال

در انتهای هر نیمه یک دروازه به ابعاد 2*3 قرار دارد، هر دروازه با یک حریم شش متری محافظت می شود که مهاجمان و مدافعان حقّ لمس این محوطه را ندارند. ابعاد مربع های تور دروازه 10*10 سانتی متر است.عمق بالای دروازه 100 سانتی متر و عمق پایین 150 سانتی متر است. رنگ تیرک های دروازه، مشکی و سفید یا زرد و سفید است. پهنای خطوط داخل دروازه هشت سانتی متر و بقیه خطوط داخل زمین پنج سانتی متر است. به منظور حفظ ایمنی، تأکید می شود پایه های تیرک دروازه در زمین ثابت شوند و از تجهیزات حفاظتی )ابر، فوم و…) برای پوشش آن استفاده شود. اگر دروازه های استانداردی در اختیار ندارید، از جایگزین های مناسبی همچون خط کشی دیوار مدرسه، استفاده از تشک یا دیگر تجهیزات، به عنوان دروازه استفاده کنید.

توپ بازی

توپ هندبال، کروی شکل بوده و جنس آن از چرم طبیعی یا مصنوعی و در سه سایز: 1 (مینی)، 2 (بانوان و پسران جوان)  و 3 (آقایان) موجود است. سایز 2 برای آموزش این برنامه پیشنهاد می شود. در صورت نداشتن توپ استاندارد، می توانید از سایر توپ های مشابه و هم اندازه استفاده کنید. دقت کنید سطح توپ براق و لغزنده نباشد تا کنترل آن آسان تر شود.

یادآوری: استفاده از توپ های متنوع در حین فعالیت، برای دانش آموزان بسیار لذت بخش است. می توانید در برنامه های گرم کردن از آنها استفاده کنید.

رهنمود های آموزشی

• از آنجا که هندبال یک ورزش پر برخورد است؛ به دانش آموزان به گونه ای آموزش دهید که برخورد بدون ترس و خشم، همراه با استفاده از مهارت های تکنیکی و دانش تاکتیکی بر پایهٔ اصول بازی جوانمردانه باشد؛
• در طول آموزش، با ایجاد موقعیت های مختلف، دانش آموزان را در معرض فعالیت های ذهنی متفاوت قرار دهید تا توانایی ابتکار عمل در آنها افزایش یابد. به عنوان مثال، با طراحی بازی های تاکتیکی و کوچک، شرایطی را فراهم آورید تا دانش آموزان مدام از خودشان سؤالاتی از قبیل: توپ را به چه کسی باید پاس بدهم؟ کجا باید بدوم؟ آیا اجازهٔ دریبل کردن دارم؟ و… را بپرسند؛
• از تمرینات و بازی هایی که تا حدّ امکان به بازی واقعی نزدیک است، در طول آموزش استفاده کنید؛
• در طول آموزش و تمرینات، به دانش آموزان وظایفی با راه حل های مختلف بدهید تا با درک شرایط و ارزیابی موقعیت، تصمیم گیری کنند و با استفاده از تجربیات شان بهترین راه حل را در کوتاه ترین زمان بیابند؛
• تمرینات و بازی ها را به روشی سازماندهی کنید که دانش آموزان بیشترین زمان ممکن برای حرکت، کسب مالکیت توپ و البته پرتاب های متعدد به سمت دروازه را در طول یک جلسه تمرین تجربه کنند؛
• با پرهیز از تمرینات پیچیده یا خیلی آسان، به حفظ تمرکز و انگیزهٔ دانش آموزان در طول کلاس، کمک کنید؛
• در کنار آموزش و تمرینات هندبال، همواره بر تمرینات افزایش استقامت، قدرت و چابکی تأکید کنید.
• در طول آموزش و تمرینات، با تقسیم بندی زمین، از فضای موجود حداکثر استفاده را ببرید.
• برای آموزش بهتر تکنیک ها، تاکتیک ها، قوانین و مقررات مربوط به بازی هندبال، از نمایش فیلم، دیدن مسابقه و سایر وسایل آموزشی، پوسترها، سی دی های آموزشی اجرای صحیح مهارت توسط مربی و… استفاده کنید؛
• بر آموزش مهارت های اساسی هندبال و یادگیری فعّال آن در قالب بازی های مرتبط بیشتر تأکید کنید. برای نمونه، ابتدا اجازه دهید یک مفهوم کلی از بازی هندبال در ذهن دانش آموز نقش ببندد و سپس در قالب اجرای بازی های مرتبط، به مهارت های اصلی توجه و حرکات غلط را اصلاح کنید؛
• با توجه به ویژگی های ورزش هندبال، بر داشتن پوشش ورزشی مناسب دانش آموزان به ویژه دروازه بان و استفاده از تجهیزات محافظتی دقت کنید؛
• در طول بازی، به اصول پایهٔ قوانین بازی تأکید کنید و مقررات عمومی بازی شامل (دیاگرام زمین و دروازه ها، تعداد بازیکنان، وقت، توپ، بازی با توپ، دبل و رانینگ، جرائم و…) را به طور مختصر و قابل فهم برای دانش آموزان توضیح دهید؛
• در قسمت های مختلف زمین به صورت همجوار بازی و تمرین طراحی کنید تا دانش آموزان متناسب با سطح پیشرفت خود در طول کلاس فعالیت داشته باشید. برای تقسیم بندی زمین می توانید از اشکال زیر کمک بگیرید.

رهنمودهای تمرینی در آموزش تکنیک ها و تاکتیک های هندبال

• همواره قبل از انجام تمرینات گرم کردن بدن به خوبی انجام شود؛
• از تمرینات با توپ و بدون توپ استفاده شود؛
• از تمرینات و بازی های مشابه به هندبال استفاده شود؛
• از زمین هندبال در طراحی تمرینات استفاده شود؛
• در طول تمرینات، بر قوانین مربوطه تأکید شود؛
• از تمرینات ساده به مشکل، ثابت به متحرک، تمرینات انفرادی، تمرینات گروهی، تمرینات ذهنی، تمرینات ترکیبی و بازی و رقابت استفاده شود؛
• تمرینات از شادابی و نشاط برخوردار باشند؛
• از خلاقیت و نوآوری دانش آموزان در تمرینات استفاده شود؛
• به اجرای صحیح مهارت و اشکالات رایج در دانش آموزان توجه شود؛
• مهارت های دفاع و حمله درشرایط بازی و در گروه های کوچک تمرین شود.

علائم قراردادی

برای خلاصه کردن متون مربوط به هندبال، از شکل ها و علائمی استفاده می شود که نمونه هایی از آنها به شرح جدول زیر ارائه می گردد: