مهارت های پایه بدون توپ، طرز قرار گرفتن مناسب اندام ها را معین می کند و به لحاظ روانی قابلیت انجام کار و آمادگی عملی برای دانش آموز را فراهم می سازد. همچنین امکان حرکت به تمامی جهات و بازی به طرز مناسب با توپ را آسان می کند. ماهر شدن در تمام جابه جایی ها و همه انواع گام برداشتن ها مهم ترین فاکتور در اجرای همه مراحل بازی والیبال است. بنابراین، دانش مربوط به مهارت های پایه بدون توپ در شروع آموزش برای معلّم یک ضرورت است و برای آغاز آموزش والیبال لازم است مهارت های مذکور در فرصت کافی آموزش داده شده و قبل از آموزش اجرای تکنیک ها، دانش آموزان به صلاحیت لازم رسیده باشند.

الف ) وضعیت آماده

به طور کلی دو نوع وضعیت آماده پایه وجود دارد :

• وضعیت آماده بازیکنان منطقه جلو برای دفاع روی تور (شکل شماره 1)
• وضعیت آماده بازیکنان منطقه عقب برای دریافت سرویس یا توپ گیری (شکل شماره 2)

ب )  انواع حرکت در زمین والیبال

در والیبال باید با پاها به سمت توپ حرکت کرد، به گونه ای که لحظه تماس با توپ، بازیکن از تعادل پایدار برخوردار شود. حرکت به جهت، سرعت، نقطه فرود توپ همچنین به محل و فضای بازی بستگی دارد. انواع الگوهای حرکت در والیبال عبارت اند از: حرکت با دو گام  حرکت با سه گام  حرکت با چهار گام یا بیشتر که حرکت درهریک از الگوها می تواند به سمت جلو، پهلو و عقب به روش های : پهلو، متقاطع ، ترکیبی و دویدن معمولی اجرا شود.

نکات آموزشی وضعیت آماده منطقه جلو ( دفاع روی تور)

• زانوها کمی خم باشند.
• دست ها در بالا و جلوی سر باشند.
• همواره با توجه و تمرکز زیاد نحوه عملکرد یار مقابل را زیرنظر بگیرد.

نکات آموزشی منطقه عقب ( دریافت سرویس )

• زانوها خم باشند ولی از انگشتان پا جلوتر نباشند.
• وزن بدن روی پنجه پاها باشد.
• هر دو پا به موازات هم یا یکی جلوتر از دیگری باشد.

حرکت و توقف

• هنگام حرکت سر را بالا نگه دارید و تمامی فضای اطراف را در نظر بگیرید.
• برای جلوگیری از هر گونه برخورد و آگاهی از دیگران از حس های بینایی و شنوایی خود استفاده کنید.
• به طور سریع توقف کنید و مرکز ثقل را پایین نگه دارید و اجازه ندهید که پاها سر بخورد.
• برای حرکت به جلو، وزن بدن را به پای جلو انتقال دهید و برای حرکت به عقب، وزن بدن را به پای عقب انتقال دهید.
• برای حرکت به پهلو، با گام های متقاطع یا پهلو، تحت زاویه 45 درجه حرکت کنید.
• هنگام توقف مرکز ثقل را به پایین منتقل کنید. به پنجه پاها فشار وارد کنید. پاها را در حد عرض شانه ها از هم دور کنید و تعادل خود را حفظ کنید.
• برای شروع مجدد حرکت، به پای عقب فشار آورید.

رهنمود های تمرینی

• انواع وضعیت های پایه و حرکت را ابتدا بدون توپ تمرین کنید.
• به اجرای صحیح مهارت های پایه توجه کنید و اشکالات دانش آموزان را رفع کنید.
• تمرکز بر روی به کار بردن صحیح پای راهنما در حرکت را تمرین کنید.
• تمرکز درحرکت تحت زاویه 45 درجه را تمرین کنید.
• تمرینات را ابتدا ساکن و سپس متحرک انجام دهید.
• از انواع تمرینات با توپ ( قل دادن، پرتاب و دریافت کردن ) همراه با حرکت استفاده کنید.
• برای ایجاد تنوع و جذابیت از تمرینات رقابتی و بازی های مناسب استفاده کنید.
• با افزایش مهارت نوآموز در اجرای حرکت، به میزان مسافت و سرعت حرکت بیافزایید.
• حرکات پا را با تمرینات عکس العملی اجرا کنید ( با علامت معلمّ، انواع حرکت در جهت های مختلف و با عکس العمل های متفاوت ).
• حرکات پا را در تمام جلسات آموزشی در بخش گرم کردن اختصاصی تمرین کنید.

بازی های پیشنهادی

مجسمه والیبالی:

روش اجرا: دانش آموزان به طور پراکنده در زمین مستقر می شوند و با علامت معلّم انواع وضعیت های پایه را

به شکل مجسمه به خود می گیرند. بازی متناسب با زمان و در اختیار و تشخیص معلّم تعیین می شود. در پایان بازی، بهترین ها را معرفی و تشویق کنید.

امدادی با توپ:

روش اجرا: دانش آموزان در گروه های مساوی در پشت خط انتهایی زمین والیبال با فاصله مناسب از یکدیگر مستقر می شوند. نفرات اوّل هر گروه یک توپ در اختیار دارند و با فرمان معلّم به سرعت به سمت جلو می دوند. سپس توپ را روی خط حمله قرار می دهند و بلافاصله برگشته و با لمس نفر دوم گروه به انتهای صف می روند و نفرات دوم بلافاصله پس از لمس شدن به سمت توپ می دوند و پس از برداشتن توپ برگشته و توپ را به نفر سوم گروه می دهند و به انتهای صف می روند، تمرین به همین صورت با نفر آخر گروه و قرار دادن توپ روی خط انتهایی زمین ادامه می یابد. گروهی که در زمان کمتر بازی را به اتمام برساند، برنده بازی است.

نمونه تمرینات: