امروزه کم تحرکی در کنار سایر عوامل از جمله مصرف دخانیات و تغذیه ناسالم باعث افزایش انواع بیماری های مزمن غیرواگیر از جمله دیابت، بیماری های قلبی، افزایش چاقی و سرطان های خطرناک و کشنده شده است که سلامتی جوامع را تهدید می کند. از این رو ترویج شیوه زندگی فعال به کسب و حفظ سلامتی افراد کمک بسیار خواهد کرد.
همچنین کیفیت زندگی فرد فعال نسبت به فرد غیرفعال به طورحتم بهتر و مطلوب تر است؛ برای نمونه برخورداری از توانایی جسمانی و مهارت ورزشی برای فرد امکان بیشتری در انتخاب شغل، گذران اوقات فراغت، برخورد با مشکلات زندگی و … فراهم می کند و با ایجاد فرصت های مشارکت بیشتر در فعالیت های جسمانی، تعاملات اجتماعی او را افزایش داده و در نتیجه بر سلامتی روحی و اجتماعی او تأثیر مثبت بر جای می گذارد.
از این رو یکی از مفاهیم آموزشی درس تربیت بدنی، تربیت و آماده سازی دانش آموزان برای شیوه زندگی فعال است هرچند برنامه های آموزشی تنها عامل افزایش سطح فعالیت های بدنی افراد در جامعه به شمار نمی رود، بلکه خانواد ه ها، اجتماع و برنام ههای آموزشی مرتبط دیگر نیز در این امر سهیم هستند.
رهنمودهای آموزشی:
از فرصت هایی که بنا به دلایل مختلف مانند شرایط آب و هوایی کلاس های عملی برگزار نمی شود، برای تدریس موضوعات شناختی درس تربیت بدنی استفاده کنید.
برای آموزش موضوعات شناختی درس تربیت بدنی علاوه بر روش پروژه که در سنوات قبل معرفی شد (جهت مطالعه می توانید به مطالب دوره متوسطه اول مراجعه کنید) از روش های مؤثر دیگری همچون حل مسئله، مباحث کلاسی، بارش فکری وکنفرانس و گفتگو که دانش آموزان را در فرایند یاددهی یادگیری فعال نگه می دارد نیز بهره ببرد.
مباحثه کلاسی: یک راهکار آموزشی است که در آن موضوعی ارائه می شود و دانش آموزان باید ضمن ارائه یک راهکار، با استدلال از نظر خود دفاع کنند.مباحثه این فرصت را برای دانش آموزان فراهم می آورد که اهمیت اطلاعات عمومی و تفکر را درک کنند.رعایت توصیه های زیر می تواند اثر بخشی این راهکار آموزشی را افزایش دهد:
کنفرانس و گفتگو: یک راهکار آموزشی است که ارائه کلامی معلم را با گفتگوهای دانش آموزان ترکیب می کند. رعایت توصیه های زیر می تواند اثربخشی این راهکار آموزشی را افزایش دهد.
بارش فکری: یک راهکار آموزشی است که در آن معلم از دانش آموزان می خواهد افکار، ایده ها یا پاسخ های خود را درباره یک مسئله بیان کنند. این روش زمینه را برای تفکر خلاق دانش آموزان فراهم آورده و به آنها کمک می کند به پاسخ های متنوعی دست یابند. دو شیوه برای این راهکار آموزشی وجود دارد:
روش اول، معلم مسئله اصلی را بیان می کند و سپس جلسه بارش فکری را با محوریت دانش آموزان اداره می کند تا پاسخ ها را به دست آورد.
روش دوم، معلم مسئله اصلی را بیان می کند و سپس از دانش آموزان می خواهد در گروه های کوچک تقسیم شده و هرگروه فهرستی از پاسخ های خود را ارئه کند.
در کلاس های پرجمعیت، دانش آموزان را به گروه های کوچک تقسیم کنید و از آنها بخواهید نماینده ای را برای گروه خود معرفی کنند تا پاسخ هایشان را ثبت و اعلام کنند. توصیه های زیر می تواند اثربخشی این راهکار آموزشی را افزایش دهد:
فعالیت بدنی منظم و مفرح، نویدبخش تندرستی است و فعال تر شدن برای افراد سالم و تندرست بی خطر است. اما متأسفانه برخی از ما در طول حیات خود بنا به دلایل متعدد اعم از مادرزادی و اکتسابی، دچار مشکل و اختلال در سیستم ها و اندام های بدن می شویم. از این رو سؤال مهمی مطرح می شود که آیا در صورت بیماری یا معلولیت، مجاز به انجام فعالیت بدنی در ادامه زندگی خود خواهیم بود یا خیر؟ مطالعات نشان داده است نه تنها اهداف ورزش و فعالیت بدنی برای همه افراد اعم از سالم و بیمار یکسان است، بلکه فعالیت بدنی در نزد افراد با مشکلات خاص به دلیل نقش درمانی، به مراتب سودمندتر از افراد عادی است. البته با رعایت برخی از ممنوعیت ها و دستورالعمل های خاص.
افراد با نارسایی های قلبی :
افرادی هستند که به دلایل متعدد اعم از مادرزادی و اکتسابی در سیستم قلب و عروق دچار مشکل و اختلال هستند.
اقدامات لازم :
نکته مهم :
انجام فعالیت های طولانی مدت، پرشدت، استرس زا، رقابتی و مبارزه ای برای افراد مبتلا به نارسایی قلبی مناسب نیست.
چاقی :
افزایش بیش از حد چربی در بدن است.
اقدامات لازم :
نکته مهم :
انجام فعالیت های تفریحی و فعالیت های هوازی سبک تا متوسط برای افراد چاق مناسب ترین فعالیت است.
دیابت :
انواع دیابت عبارت اند از :
دیابت نوع یک :
در گذشته « دیابت وابسته به انسولین » نامیده می شد و هر سنی را دربر م یگیرد اما در کودکان و جوانان شای عتر است. بدن افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ قادر به تولید انسولین کافی نم یباشد. لذا، برای کنترل قند خونشان نیازمند انسولین تزریقی هستند.
دیابت نوع دو:
در گذشته به آن «دیابت غیروابسته به انسولین » گفته می شد. در افراد میان سال به بالا به خصوص افراد دارای اضافه وزن، شایع است. با توجه به پدیده رو به افزایش چاقی و کم تحرکی در افراد جوان، دیابت نوع ۲ همیشه به انسولین نیاز ندارند و غالباً م یتوانند دیابت خود را با تغذیه صحیح و کاهش وزن و فعالیت بدنی کنترل نمایند. اما ممکن است به دارو نیز نیاز داشته باشند.
اقدامات لازم :
آسم :
انسداد متغیر و برگشت پذیر راه های هوایی است که با التهاب و افزایش واکنش راه های هوایی در مقابل محرک ها همراه می شود.
اقدامات لازم :
نکته مهم :
در بیماران مبتلا به آسم نباید شدت تمرین زیاد باشد، بلکه با شدت ملایم تر انجام شود و رفته رفته مدت زمان اجرا اضافه گردد.
اتکای رو به افزایش انسان ها به فناوری سبب شده است بخشی از فعالیت های بدنی، همچنین مصرف انرژی برای فعالیت های روزانه مثل تمیزکردن خانه، شستن لباس ها و ظرف ها، پیاده رفتن به محل کار و خرید و… را کاهش دهند. آنچه که قبلاً با صرف وقت و با کار بدنی انجام می شد، اکنون در ظرف چندثانیه و با فشار یک دکمهٔ تنظیم برنامه دستگاه انجام می شود.
در نتیجه زمان بیشتری برای پرداختن به فعالیت های فوق برنامه و اوقات فراغت به وجود آمده است. با وجود این، واقعیت تأسف برانگیز این است که بسیاری از افراد حتی در اوقات فراغت خود هم تمایلی به انجام فعالیت بدنی نشان نمی دهند. بدن انسان برای حرکت و فعالیت بدنی نسبتاً شدید طراحی شده، اما امروزه حتی فعالیت ورزشی متوسط هم دیگر جزئی از زندگی عموم افراد نیست.
سال هاست دانشمندان علوم ورزشی و متخصصان آمادگی جسمانی یادآور می شوند که فعالیت بدنی منظم بهترین دفاع در برابر بسیاری از بیماری ها، امراض و ناهنجاری هاست. اهمیت فعالیت بدنی منظم در پیشگیری از بیماری ها و مرگ زودرس و برخوردار شدن از زندگی کاملاً کیفی در مطالعات متعدد قابل مشاهده است و نداشتن فعالیت بدنی را یکی از مشکلات جدی موجود در سر راه تندرستی ذکر کرده اند. فواید فعالیت بدنی در حفظ تندرستی به طور خلاصه عبارت اند از:
با پرداختن به فعالیت بدنی و ورزش، می توان از بروز بسیاری از مشکلات که در بالا بیان شده است جلوگیری کرد. به کارگیری روش زندگی فعال، سهل الوصول ترین راه و روشی است که می توان به عنوان پیشگیری از آن استفاده کرد. جدول فوق دستورالعمل فعالیت های بدنی و ورزش با هدف حفظ و توسعه سلامت برای سنین مختلف را نشان می دهد.
کمردرد یکی از شایع ترین ناهنجاری های عضلانی و اسکلتی است که تقریباً همه افراد حداقل یکبار در طول زندگی خود دچار این درد می شوند. شیوع آن در زن و مرد یکسان است و در هر سنی ممکن است اتفاق بیفتد.کمردرد می تواند شدید یا خفیف،کوتاه مدت یا مزمن،دائم یا گاهگاهی باشد. کمردرد از علل عمده مرخصی های درمانی و غیبت از کار است و بروز آن در قشر فعال جامعه هر ساله موجب آسیب های فراوان اقتصادی می شود.
علت کمردرد در دانش آموزان در غالب اوقات به علت کشیدگی و اسپاسم عضلات کمر، به دنبال انجام فعالیت های ورزشی است. این درد ها معمولاً به چند روز استراحت و مصرف دارو و تقویت عضلات شکم و کمر جواب داده و خوب می شود. بنابراین پیشگیری از دردهای کمر یک عامل مهم جهت بهبود مشارکت فعال افراد در جامعه و کاهش هزینه های درمانی است.
بسیاری از عوامل مهم پیشگیری از کمردرد عبارت انداز:
سلامتی مهم ترین نعمت زندگانی است و اهمیت انجام فعالیت جسمانی در تأمین سلامت بر هیچ کس پوشیده نیست.
روزانه افراد زیادی در انواع فعالیت های ورزشی مشارکت می کنند، اما متأسفانه کم نیستند افرادی هم که ورزش نمی کنند و ورزش کردن برایشان مهم نیست و یا جایگاهی در زندگی شان ندارد و یا صرفاً از تماشای صحنه های ورزشی لذت می برند.
به هر حال جامعه شامل افراد مختلفی است با سنین، اقوام و نژاد های گوناگون، افراد سالم و بیمار یا معلول و… که دلایلشان برای مشارکت در ورزش و فعالیت جسمانی بسیار زیاد و متنوع است و شناخت آنها می تواند انگیزه حضور و مشارکت بیشتری در ورزش و فعالیت جسمانی را برای ما فراهم آورد.
هدف عمومی از فعالیت جسمانی کسب سلامتی است. کسب سلامتی اولین دلیلی است که بسیاری از مردم با انگیزه دستیابی به آن به فعالیت جسمانی می پردازند. سلامتی مفهوم وسیعی دارد و تعریف آن تحت تأثیر میزان آگاهی و طرز تلقی جوامع با شرایط گوناگون جغرافیایی و فرهنگی قرار می گیرد. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت ( ۲۰۰۵ ) سلامت به مثابهٔ « بهزیستی کامل جسمی، روانی، معنوی، فکری و اندیش های، و رفاه اجتماعی و اقتصادی است و نه فقط فقدان بیماری یا معلولیت » و دارای ابعاد جسمی، روانی، معنوی و اجتماعی است.
سلامت جسمی:
سلامت جسمی در حقیقت ناشی از عملکرد درست اعضای بدن است. از نظر بیولوژیکی عمل مناسب سلول ها و اعضای بدن و هماهنگی آنها با هم نشانه سلامت جسمی است. به عنوان نمونه بعضی از نشانه های سلامت جسمی عبارت است از:
ظاهر خوب و طبیعی، اشتهای کافی، خواب راحت و منظم، اجابت مزاج منظم، جلب توجه نکردن اعضای بدن توسط خود فرد، اندام مناسب، حرکات بدنی هماهنگ، طبیعی بودن نبض و فشار خون و افزایش مناسب وزن در سنین رشد و وزن نسبتاً ثابت در سنین بالاتر و…
سلامت روانی:
به مثابه « وضعیتی از بهزیستی که در آن فرد توانای یهای خودش را م یشناسد، با استرس های طبیعی و بهنجار زندگی روزانه می تواند مقابله کند، می تواند به طور مؤثر و ثمربخش کار کند و قادر به مشارکت در جامعهٔ خودش است »، تعریف شده است .
سلامت معنوی:
عبارت است از « وضعیت و احساسی از خرسندی، رضای تمندی، صلح و آرامشی است که از رابطهٔ فرد با جنب ههای معنوی زندگی ناشی نشئت می گیرد. »
سلامت اجتماعی:
به توانایی فرد در تعامل مؤثر با دیگران و ایجاد روابط بین شخصی رضایت بخش با دیگران و نیز، توانایی فرد در سازگاری و انطباق رضایت بخش با موقعی تهای اجتماعی مختلف و ایفای نقش های اجتماعی در محیط های گوناگون اطلاق می شود.
علاوه بر کسب سلامتی، افراد بسته به موقعیت شخصی به دلایل متعدد دیگری نیزدر ورزش و فعالیت جسمانی مشارکت می کنند، این دلایل عبارت اند از:
ما برای مشارکت در فعالیت های جسمانی در زندگی علاوه بر داشتن دلایل متعدد، تحت تأثیر عوامل مختلف نیز قرار می گیریم مثلاً به یک اندازه به امکانات ورزشی دسترسی نداریم و یا گروه های خاصی از مردم جامعه مانند زنان ممکن است برای مشارکت در ورزش با موانع جدی مواجه باشند. مشارکت در ورزش موضوع بسیار مهمی است که به منظور تحقق آن نیاز به شناخت عوامل تأثیرگذار و حذف عوامل مخل و تقویت عوامل مثبت داریم.
برخی از عوامل تأثیرگذار بر مشارکت در ورزش و فعالیت جسمانی عبارت اند از:
در گذشته دختران به عروسک بازی، یاد گرفتن آشپزی و خانه داری تشویق می شدند و پسران به بازی با توپ و به آنها اجازه داده می شد تا ساعاتی را در خارج از منزل به انجام انواع بازی ها بپردازند و تربیت کودکان متأثر بود از این نگاه کلیشه ای به جنسیت آنان، خوشبختانه با درک اهمیت ورزش و فعالیت جسمانی بر سلامت افراد بالأخص دختران که زنان و مادران فردای جامعه خواهند بود، این نگاه تا حد زیادی تغییر کرده و فرصت های مشارکت دختران و زنان در ورزش و فعالیت جسمانی در طول زمان افزایش یافته است، اما این یک تحول نسبتاً جدید در ورزش است و تاریخچه ورزش اساساً متعلق به ورزش مردان است.
خانواده در شکل گیری عادت به ورزش در فرزندان بسیار تأثیرگذار است. در خانواده ای که والدین ورزش می کنند، احتمال بیشتری برای مشارکت فرزندان در فعالیت های ورزشی وجود دارد و والدین ورزشکار علاوه بر ایفای نقش الگویی مثبت و مشوق های قوی نیز خواهند بود.
: دوستان ما افرادی هستند که به دلیل هم سن بودن در زمینه های اجتماعی با ما اشتراک دارند از این رو علایق، نحوه گذران اوقات فراغت و … آنها معمولاًً بر روی ما تأثیر زیادی می گذارند و داشتن دوستان ورزشکار و علاقه مند به ورزش، افراد را نیز به انجام ورزش علاقه مند خواهد کرد.
در جامعه چند قومیتی ما، معمولاًً ورزش کردن در همه اقوام امری عادی است ولی در برخی از اقوام، پرداختن به برخی از ورزش ها رایج تر است مانند ترکمن ها که اسب سواری یکی از ورزش هایی است که با افراد این خطه از سرزمین ما عجین شده است.
وضعیت اقتصادی و اجتماعی اشاره به شغل، سطح درآمد و سطح تحصیلات دارد که این عوامل می توانند بر مشارکت افراد در ورزش و فعالیت جسمانی تأثیرگذار باشند.مطالعات حاکی از آن است که افراد با سطح اقتصادی و اجتماعی مرفه تر فرصت مشارکت بیشتری در ورزش و فعالیت جسمانی برایشان فراهم است.
فرصت های ورزشی موجود در محل سکونت بر مشارکت در ورزش و فعالیت جسمانی مؤثر است. در هر شهری برای رسیدن به مراکز ورزشی باید مسافتی را طی کنیم که این امر مستلزم صرف وقت و هزینه است. از این رو در دسترس بودن هر چه بیشتر اماکن ورزشی به محل سکونت افراد می تواند میزان مشارکت در ورزش و فعالیت جسمانی را تحت تأثیر قرار دهد.
اقلیم محل زندگی، فرصت های ورزشی بی نظیری را برای افراد فراهم می کند. به عنوان مثال خطه شمال و جنوب کشورمان به دلیل مجاورت با دریا، فرصت بیشتری را برای پرداختن به انواع ورزش های آبی و ساحلی برای ساکنان خود فراهم می آورند.
مشارکت افراد در سنین مختلف در ورزش و فعالیت جسمانی متفاوت است. مشارکت کودکان و نوجوانان در کلاس تربیت بدنی و پیگیری تکالیف تمرینی و حرکتی درس تربیت بدنی در ساعات خارج از مدرسه می تواند میزان مشارکت آنها را تحت تأثیر قرار دهد. در حالی که در افراد جوان و متأهل مشغله و مسئولیت های خانوادگی و اجتماعی زیاد مانع از مشارکت آنها در ورزش و فعالیت جسمانی می شود.
عقاید افراد درباره دنیای ورزش و مشارکتشان در ورزش از رسانه های جمعی تأثیر می پذیرد. منظور از رسانه های جمعی، کانال های ارتباطی است که برای ارائه گزارشات، پوشش رویدادهای ورزشی، تبلیغات، اخبار، نقد و ارائه اطلاعات از آنها بهره می بریم مانند تلویزیون، مجلات، کتاب ها، رادیو، اینترنت، فیلم و…
مسئله ای که این روزها جامعه ما به خصوص نوجوانان و جوانان را تهدید می کند، روی آوردن به پرورش اندام به جای ورزش است که استقبال از آن بسیار زیاد است و متأسفانه رفته رفته، ورزش جای خود را به پرورش اندام می دهد. جوانان به اقتضای سنشان، طالب جلب توجه و مقبولیت از طرف دیگران هستند و ورزش می تواند در این مقصود به آنها کمک کند. ولی وقتی هدف جوان به مطرح کردن خود از طریق زیبایی اندام، آن هم با مصرف مواد نیروزا تنزل پیدا می کند، باید با دقت بیشتری این موضوع را پیگیری کرد و آموزش های لازم را در اختیار او گذاشت.
تعریف مکمل های غذایی و ورزشی
مکمل های غذایی به کلیه مواد مغذی شامل ویتامین ها، مواد معدنی، اسیدهای آمینه، یا گیاهی و همچنین مواد دیگر غذایی و گیاهی که علاوه بر رژیم غذایی متعادل با هدف افزایش عملکرد بدنی مصرف می شوند گفته می شود.مکمل های غذایی در اشکال مختلف از جمله قرص، کپسول، پودر، آمپول، نوشیدنی ها، بارهای انرژی و مایعات در فروشگاه ها همچنین در اینترنت در دسترس هستند. مکمل هایی که می توانند فایده ای برای ورزشکار داشته باشند، انگشت شمارند که آنها نیز در شرایطی مفید خواهند بود که به درستی مصرف شوند. با این همه متأسفانه مصرف مکمل های غذایی در ورزش رو به گسترش است.چرا مکمل استفاده می شود ؟ دلایل متعددی از جمله همرنگ شدن با هم تیمی ها و بقیه همسالان، تقلید از الگوها یا سمبل ها، جبران نقایص تغذیه ای برای تطابق با تمرینات و مسابقات سخت، بهبود عملکرد ورزشی، سازگاری بهتر با تمرینات ، همرنگ شدن با توصیه های مربی، والدین یا افراد تأثیرگذار دیگر و… امکان استفاده از مکمل را در بین جوانان می تواند افزایش دهد.آیا مصرف مکمل ها عوارض جبران ناپذیرهم دارد؟ مشکلات کبدی و کلیه از شایع ترین عوارض مصرف مکمل ها به شمار می روند و چنانچه مکمل ها آلوده به استرویید و هورمون باشند، عوارض جبران ناپذیرتری مانند تأثیر بر روی سیستم جنسی به جا می گذارند و فرد مصرف کننده به تدریج با کم شدن ترشح هورمون مردانه در بدن، دچار ناتوانی جنسی و حتی عقیمی، ریزش مو، آکنه، تومور، تغییرات سطح کلسترول، خشم عاطفی، رفتارهای تهاجمی و پرخاشگری می شود. استفاده نادرست از مکمل ها به خصوص در ترکیب با داروها می تواند حتی تهدیدکننده حیات باشد. حقیقت هایی درباره مکمل های ورزشی: خیلی ها فکر می کنند که مکمل های ورزشی مانند اسفناج کار می کند و دقیقاً مانند ملوان زبل به طور ناگهانی قوی و خوش هیکل می شوند، ولی واقعاً این طور نیست. استفاده از مکمل های ورزشی صرفاً در شرایط خاص و تحت نظر مربی مجرب و متخصص تغذیه توصیه می شود مانند زمانی که یک ورزشکار حرفه ای در پایان یک فصل خسته کننده باید به فعالیت خود ادامه دهد. و حتی برای ورزشکاران حرفه ای هم مصرف مکمل های آلوده می تواند پایان خط باشد، چه خط زندگی و چه خط ورزش حرفه ای.
نکته مهم :
استفاده از یک رژیم غذای سالم و استراحت کافی خیلی بیشتر از مصرف مکمل ، عملکرد ورزشی را بهبود می دهد و مصرف مکمل حتی با کیفیت بالا، هم خطرناک است و هم اتلاف پول و اضافه شدن کلمات « گیاهی » یا « طبیعی » به معنای سالم بودن مکمل نیست و نباید هرگز به آن اعتماد کرد.
